MiTiNGÊ DÊSIM-38

Roca 13.12.2009 de, Estemol-Kadıkoy de mitingê "Dêsımi 38" est bi, no mitingo tarixi zaf rınd vêrd ra. Hawa serd biye, hama zaf mılet ameybi, çêfê mıleti rınd bi. Miting de "Roê Dêsımi" est bi. Kes menfaetê xoyê siyasi rê nêguriya, kam est bi kam çin bi herkes seba xovirardisê Dêsım 38i uca de bi.

Miting, dı jûano de bi; Tırki u Kırmancki (Zazaki). Qeseykerdişi hem Zazaki hem ki Tırki biy.
Heto bin ra, pila belediya Mamekiye Edibe Şahin u pilê FDG Yaşar Kaya'y ki zonê ma de qesey kerd. Zonê ma Estemol de meydanê Kadıkoy de gulbang da.

Gruba ma "Platformê Zazaki" miting de mesajê "Zonê xo Zazaki rê wayir vecime" da. Zaf kesi amey verê pankarta Platformê Zazaki de fotografi onti. Elaqa mıleti pankarta ma rê zaf biye. Çı esto ke, ma xo de kamera nêberdibi u nêşkiyayme fotografanê xo boncime.

Kılmek ra, emegê kami ke ni mitingi de vêrdo, Heq/Homa pêroyine ra razi bo.

Zazaki de seba terminolociyê xeberan tayê çekuyi

Veng u vac / Xeberi : Haberler
Hukmat: hükümet
Hukmatê Almanya : Almanya hükümeti
Cumurêt : Cumhuriyet
Serwezir: Başbakan
Wezir: Bakan
Reisêcumhur/Pilê cumhuri/ Serê cumhuri : Cumhurbaşkanı
Wezirê Teberi: Dış işleri bakanı
Wezirê Zerrey: İç işleri bakanı
welat : vatan, ülke, memleket
Welatê Ezayi yê Yewina Ewrupa: Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler
Welatıc : vatandaş
Teberê welati : yurtdışı

Welatê teberi : dış ülke
Persa Dêsımi : Dersim sorunu

Persa Zazayan : Zaza Sorunu
Meseleya Dêsımi : Dersim sorunu
Debare : ekonomi
Qeza : kaza
pêseramayis/ kombiyayis: toplantı
Waştis: talep
Waştisê TVyê Zazaki : Zazaca televizyon talebi
Mehkeme: mahkeme
Mehkemeyê Heqanê Merduman ê Ewrupa: AİHM
Raverşiyayis : İlerleme
Rapora Raverşiyayişi : İlerleme Raporu
zıwanzanayis : dilbilim
Pêgeyriyayisê Asme/Roci : Ay/Güneş tutulması
Kamiye : kimlik
Şarê Filistini : Filistin halkı
Xokiştis: intihar
Cerreb: deneme

Cerrebnais : deneme
Cerrebê ramıtişi: sürme denemesi
Ramıtoğ: sürücü, şoför
Mebus/ parlamenter : milletvekili
Persber : Sorumlu / yetkili
Kardar : iş adamı
emegdar : emekçi
gureker/ karker: işçi
Teqaut: emekli
goniwer: katil
raştame: raslantı, tesadüf
Seyrkerdoği/niadaoği: seyirci
gosdar : dinleyici
Peqayis : patlama
Pêrodayis: kavga
ilmdar / merdumê ilmi: bilim insanı
nustoğ/nuskar : yazar
siyasetkar: siyasetçi
roştber: aydın
senatkar / hunerberz: sanatçı
sayir: ozan

Asya Düri: uzak asya
Asya Zerrey : Merkez Asya
Rocdao Miyanên : Ortadoğu
Ewrupa Rocday: Doğu Avrupa
Rocawan: Batı
Zıme : kuzey
Veroc: Güney
Afrika Veroci: Güney Afrika
Amerika Veroci / Latine : Güney/Latin Amerika

Qırrkerdis: Katliam, kırım
Tertele : soykırım
Protesto kerdene : protesto etmek
Çenge : Açı
Hetê akademiki ra..: akademik yönden..
Çengey zanışiye ra : bilimsel açıdan
Ronek / dezge: kurum, müessese
Ronekê Cıgeyrayisanê Gênetikan: Genetik Araştırmalar Kurumu...

Weşiye: yaşam ; sağlık
Canweşiye : Sağlık
Nêweşiye : Hastalık

Weziriya/Wezaretê Canweşiye : Sağlık Bakanlığı
Weziriya Petroli : Petrol
Çıme : kaynak
Çımeyê bınê herdi : yeraltı kaynakları
Dewletiye: Zenginlik

Haştiye: Barış
Têdustiye: Eşitlik
Pheştidariye: Dayanışma
Xoverdayis: Direniş

Serewedardis: Ayaklanma
Ceng / Herv : Savaş
Cengê Dinyao 3yine : Üçüncü dünya savaşı
Peyserdar / peyserber: gerici
raverdar / raverber: ilerici
çhepdar / çhepber: solcu
raştdar / raştber:sağcı
raştidar/raştiber: gerçekçi
Newedar: Yanilikçi
Newedariye: Yenilikçilik
Dêmdar : devrimci
Dêmdayis : Devrim
Dêmdayisê Fransıcan : Fransız Devrimi

zıwanê maye : anadili
zıwano xam (ğerib) : yabancı dil

Araqê Çarey Bımbareko, Wesbo 1ê Gulane

( Not: No nuste par serba 1ê Gulana 2008i nuşiya bi. )

Roşanê Emegdaran, 1ê Gulane, dinya de 164 dewletan de roşano resmi yo u na roca manidare de gurekari, emegdari nêgurinê. 
Na roce de emegdar, karker, rençber u gurekarê dinya pêro piya resenê jübini, yenê têlewe u pheşti danê jübini (yewbini). 
Hukmati ra waştisanê xo meydanan de anê zıwan . 
Feqet Tırkiya de hukmat firazkerdena (bımbarek-kerdisê) na roce karker u emegdaran rê tomete vêneno, ebe zor u şiddet helge keno. 
1ê Gulane dinya de her ca u her dewlete de 1ê Gulane o. 
Feqet Tırkiya de 1ê Gulane zobina o. 
Dinya de na roce zey şenatiye, karnavali verêna ra, feqet Tırkiya de na roce ebe goni, ebe ceng u ebe ğedeb (zulım) vêrena ra. 
Çıke Tırkiya nêwazena ke imkanê heqa xo waştene bıdo emegdaran. 
Çıke hukmatê Tırkiya demokrasi nêwazeno . 
Çıke Tırkiya zanena ke 1ê Gulane raya demoxrasi tayêna/dıha keno ya, şar hêsarê xo beno, raştiye bena vıla u züri vecinê meydan. 
Hukmat 1ê Gulane ra terseno; çıke zaneno ke şaro ke ameyo pêser jü biyo, nêşikino ni şari bıxapno.. 
Çıke zaneno ke, eke demoxrasi bêro, kara sermayedaran kuna tenge, qimetê araqê çareyê gurekaran zêdiyeno. 
Demokrasi ke ama herkes heqa xo wazeno u rew-herey reseno heqa xo. Çıke demokrasi ke ama, herkes zey merduman cıwiyeno (weşiya xo rameno).. 
Tırkiya de hukmat huzurê mıleti, heqe waştena mıleti, bırayiya şaran nêwazeno. Na rü ra (coka, na semed ra), senên game bena wa bıbo, 
gama ke zey 1ê Gulane Tırkiya de demokrasi raver bena, aye helge keno (vındarneno).. 

Ma oncia/fına ki/zi hetê emegdaran, rencberan, karkeran/gurekaran u feqıran de vındenime.. 

Emeg u araqê çarey bımbareko..! 
Wesbo 1ê Gulane..! 
Wesbo Bırayiya Şaran..! 

S.Usarr 

30/04/2008

Ma sıliye ra têpya serê bani loğ kerdêne...

Ma sıliye ra têpya serê bani loğ kerdêne...

Dêsım de, dewa xo de, şıliye ra têpya serê bani loğkerdene çıqa rındeke biye, çıqa rındeke biye a bua herre, a bua sıliye...

A waxt hona banu sero çati nêvıraştibi, hona nêrıjiyaybi banê ma, hona viran nêbibi dewê ma...

Serre '94 biye, Dêsımıcu rê nêzon na sürgıniya çendine biye, pêro barkerd ma, peyniye de ğeribiye u hesrete mande destanê ma de... Ğeribiya Dêsımi, hesreta waxtê domaniya ma, qı nêsonê ma vir ra.. Pêro ma viri derê i rocê domaniye, kaykerdena ma serê banu de...

Hona zê vızêri, her çi mı viri dero domaniya mına Dêsımi ra, qı jü thabay hurendia a ticia bınê şivıngu nêgurete,...thamê thoraqê tozıki, roştia çıla qaji, germiya adırê locıne..Qı jü thıtıki, hurendia a domaniya mına rü-çhılmıne, vıle-sapanıne, pantır-phersmanıne, nınge-warwayıne, nêkerde pırr, hurendi nêgurete...

Heya, ma şıliye ra têpya serê bani loğkerdêne...

Gucige, 2009

Sinan Usarr

Jüanê mao bêwayir u bêkes...

Khalıkanê ma vato ke "jüanê ma jüanê Xızır'iyo"...Heni aseno ke, jüanê ma ke merd, ma ki Xızır ki bêwayir manenime...

Jüanê ma zaf tenge dero. Çıke, mıletê ma endi qesey nêkeno jüanê ma, kes jüanê ma rê wayiriye nêkeno endi dı-hirê mordemu ra ber...Vanê nae ra 20-30 serre raver, kamo ke Tırki qesey kerdêne ebe pheçık'a amêne muskıtene, ma nıka ? Nıka ki oyo ke jüanê ma qesey keno ebe phêçık'a yeno muskıtene ..Herkes derdê werdê xo, dilıgê çê xo dero...Heqa inu ki esta, mıletê ma qı roştiye nêdiya...A rü ra, asimilasyon ra zêde otoasimilasyon esto. Yanê ma baxo kisenime jüanê xo...

Vanê ke, çı xêrê jüanê ma ma rê esto ....Vanê, mekerê jüanê ma vindi bo..Vanê, vengê khalıkanê ma vindi bo, bıxenekiyo vengê qirraisê khalık u phirıkanê ma...Vanê; domani memusê jüanê ma, Tırki'yê xo beno xırabe...Vanê, domani memusê jüanê ma, jüanê ma ki sêro bımıro, vanê...

Ya wa u bıraê mı, halê mıletê ma u jüanê ma niawo. Ma sebıkerime ke, jüanê xo rareynime ?

Qimetê jüanê ma qı nêmendo na dina de...Herkes caê ra pasqule erzeno jüanê ma...Torni jüanê phirıkanê xo nêzanenê, phirıku bı tornu ra nêşikinê jübini de qesey bıkêrê, jübini fam nêkenê..

Jüan, weşiya jü qomi de, mabênê pirbab u domananê ma de jü pırdo . No pırdo ke mabênê vızêri bı meşti dero, waxto ke bırrıjiyo...No pırd ke rıjiya, endi renganê na dina ra jü reng beno vindi...Vengê qirraisê jü qomi tarixê rü-şiay de maneno,  jüanê ma sono bınê herre...Xora mezela jüanê ma vızêri ra kınıta...Wazenê ke nınga rew bımıro jüanê ma...Tayine waşt ke asimile bıkerê, tayine ki waşt ke "lexçe" bıkerê, werte ra rew wadarê, berê bınê herre kerê jüanê ma...

Jüanê ma jüanê welatê mao, jüanê ma kilıtê koanê mao...Jüanê ma thılsımê welatê mao...Jüanê ma jüanê mılaketanê yabanê welatê mao...Jüanê ma jüanê phepugiyo...Jüanê ma, jüanê koanê welatê ma, jüanê dar u beri,  jüanê kemer u kuçi, jüanê mar u mılawuni,  jüanê ticia homete, jüanê araqê çarê dewıci, jüanê genımê hegayio çeqeri...Jüanê ma welatê mao...jüan maime, ma ki jüanime...

Her jüan rındeko, her jüan bımbareko. Her jüan jü qomo, jü mıleto. Her jüan jü saadê tarixiyo, her jüan vengê vızêriyo...Her jüan wayirê jü roy u caniyo...Her jüan baxçê na dina de jü reng, mabênê herd u asmêni de jü vengo weso...Her jüan jü mordemo, her jüan jü çhemo...Jüan jü welato, jüan jü cano, jüan jü tarixo, jüan jü qomo, jüan ferqê mao, jüan kamiya mao...

Ma jüanê xo'a estime, jüan ebe ma esto..Jüanê xo rê wayir vecime...Jüanê ma memıro, jüanê ma guneko...O ke merd se beno ? O ke merd, ferqê kulturê domananê ma be domananê binu nêmaneno...

Jüanê ma ke merd;

kes nêvano "Ya ticia homete ! "

kes nêvano "Sodırê to xêr bo"

Kes nêvano "Mabıxêr"

Kes nêvano "Elqajiye elqajiye..."

Kes nêvano "Bıra heqa xo halal ke.."

Domani nêvanê "Daê, waê, bıra, xalo, dedo..."

Phepug nêvano "Phepo, kheko, kam kist, mı kist..."

Jüanê ma ke merd; welatê ma mıreno, sanıkê ma mırenê, kılam u şüarê ma mırenê...Jüanê ma ke merd jü dina mırena, jü evren mıreno...Jüanê ma ke merd, toze erzenê rêça sarê ma....

No jüan memıro...!!!

Endi gosanê xo akerê, qirraisê jüanê ma pêheşiyê !!!

Mabıxêrdi ...

Sıma rê mabıxêrdi !

Raver, ez wazono ke kılmek ra tenê xo bıdi naskerdene...

Namê mı Sinan Usarr o. Ez Estemol de weşiya xo ramıno. Ez usarrê 1987 de Dêsım de dewa Xozati "Khewco" de amo rüyê dina.

Ma serra 1994 rüyê "thalkerdena dewu" ra welatê xo caverda, barkerd, amayme Estemol.

Nıka ezo universita de muhendisiya ceyran u elektroniki wanono..Her çıga ke kar u gurê mı zafo, hetê ra ki jüanê ma Kırmancki-Zazaki-Dımılki sero hewesê mı ki zafo. Ez hona ke 12 serre de biyo, jü nusteyo de Kırmancki kutibı mı dest, a roce ra nato jüanê ma sero, se beno, se nêbeno, ezo biyayisu u raverşiyayisu taqip kono.

Hata nıka jüanê ma de, mı zaf nuste u şiiri nusnay, pıra (hedi hedi) tayê pêseroku de (Dersim Hayat, Miraz) nêşir kerdi...

Heto bin ra ki, eke waxtê mı  bi, ez gegane ensiklopediya internetiya xosere  Wikipedia Zazaki de meqalu nusnono. Hama, seba ke  zaf  fırsendê mı çino, nêşikino zaf bınusni...

Mektebe de muhendisiya ke ez wanono, raşti ki zaf zora..Sere zaf decnena u mezgê insani zaf qefelnena. Dersê mı zaf zorê. Oncia ki, düstê vindibiyaisê jüanê ma de serba xoverdaene, çıg ke destê mı ra yeno, ez wazono ke bıkêri...

Nafa hente...

Bımanê weşiye de..